پینوکیا

نویسنده : استفانو بننی
مترجم : سارا شهسوار حقیقی
تعداد صفحه : 168 صفحه
قيمت : 3500 تومان
انتشارات : نيلا
جملهی معروفی در تاریخ است که میگوید: اگر تراژدی برای بار دوم تکرار شد تبدیل به کمدی میشود. این قانون بیبازگشتیست که در ادبیات جهان نیز رخ داده است مثلا فرض کنید داستان هملت را دوباره از نو بخواهیم به نمایشنامه تبدیل کنیم حاصل کار چیزی جز مضحکه نخواهد بود.
در عصر نوین و دوران مدرن نویسندگان مبتکر برای اینکه در این دام بلا گرفتار نشوند به تدبیر دیگری روی آوردهاند و آن قرار دادن شخصیتها و قهرمانان بزرگ ادبیات کهن در موقعیتی کمیک و طنز است که از آن بازخورد احمقانه و سادهی اولیه دور شوند و هم اینکه بتوانند مفاهیمی را که میخواهند از ان طریق به مخاطب القا نمایند راحتتر و پذیراتر باشد. مهمترین موضوعی که ادبیات کلاسیک را از مدرن جدا میکند لایهای از سادگی و جذابیت داستانهاست که نویسندگان معاصر سعی میکنند این لایه را هرچه بیشتر پیچیده کنند (البته در پوستهی طنز) و دوباره از همان عناصر قدیمی یک بازآفرینی جدید داشته باشند.
پینوکیای استفانو بننی همین خاصیت را به وضوح دارد. پینوکیا اینجا نه یک پسر بلکه دختر است، پدر ژپتو هم آن نجار پیر ساده نیست که از روی عشق این عروسک چوبی را ساخته باشد بلکه آنرا از یک کارخانهی تولیدکنندهی این محصول خریداری کرده و صاحب بروشور و کاتالوگ است! ملاحظه میکنید که همه چیز عوض شده است. جدا از متفاوتنمایی و قرینهسازیهای ظاهری و مکانیکی داستان مفاهیم هم عوض شدهاند. اگر در پینوکیوی کلاسیک تاکید بر ضد ارزش بودن دروغ و دروغگویی میشود و دماغ دراز پینوکیو فرجام آن است اینجا در یک چرخش کامل دروغ به اصل ارزشمند و اصیل تبدیل میشود، گویی دروغپردازان سالمترین و پاکترین افراد جامعه هستند و دروغپردازان بهعنوان یک مصلحان اجتماعی دیده میشوند و افراد پاک صرفا از سر ضعف و بیاعتمادی نمیتوانند دروغ بگویند. بننی از این طریق و هجو و شوخی با داستان پینوکیوی معروف خواسته این ارزش از دست رفته را دوباره به گوش مخاطبانش برساند بنابراین تصمیم گرفته با تغییر موقعیتهای یکی از معروفترین داستانهای معروف در این زمینه و با پس زمینهی طنز ( مثلا شب زندهداری های کنونی پدر ژپتو) این معضل اخلاقی را به ما یاداوری کند.
مجموعهداستان پینوکیا علاوه بر نمایشنامهی مذکور شامل چند نمایشنامهی دیگر نیز هست که مهمترین خصلتهای همهی آنها پرداختن به معضلات اجتماعی و بیعدالتی و تناقضات اخلاقی انسانها و حتی محیط زیست از دید طنز و کمیک هست. از دیگر نکات جالب توجه این نمایشنامهها اجراهای کوچک و انفرادی آنهاست که به طبع کاملا وابسته به فرد بازیگر است بنابراین بعضی شوخیها و طنزهای کلامی که در کتاب آمده و در ترجمه بهخوبی هم اشاره شده ممکن است نتواند با مخاطبان کتاب ارتباط برقرار کند اما بیشک به دلیل همان اجرا و قدرت اجرای بازیگر میتواند به اثری فرحبخش برای بینندگان تبدیل شود.
شوخی با عناوین و داستانهای پینوکیو ،دکتر ژیواگو و گریمهیلد (ملکهی خودخواه داستان سفید برفی و هفت کوتوله )توانسته گاه شوخیهای ظریف و نقادانهای به خوی و فطرت بشری مانند داستان گریمهیلد داشته باشد - در این داستان جامعه از دید زنی مورد نقد قرار می گیرد که زمانی صاحب قدرتی بوده و میتوانسته با آن خیلیها را به ستوه آورد اما اکنون به دلائل مختلف بازارش خریداری ندارد .
این مجموعه همین مقدار که داستان خوب دارد در بعضی مواقع هم داستانها را آنقدر پیچ و تاب داده که دیگر تماشاچی و خوانندهی نمایشها حوصلهاش از خواندن آن سر میرود و میتواند تاثیر معکوس داشته باشد که خب شما بهتر است همان موقع از خواندنش دست بکشید!

بهروز قهرمانی
