غروب روزهای آخر پاییز و پنچری

نویسنده : فریدریش دورنمات
مترجم : حمید سمندریان
قیمت : 2500 تومان
شمارگان : 1100 نسخه
انتشارات : قطره
از خصوصیات ما ایرانیها یکی این است که کتابی را بدونِ اجازهی ناشرِ خارجی، ترجمه و منتشر میکنیم و بعد در اولین صفحهی آن مینویسیم: «اجرای تمام یا قسمتی از این نمایشنامه یا اقتباس و نقلِ آن، به هر صورتی که باشد، بدون اجازهی کتبی مترجم ممنوع است» انگار نه انگار مؤلف، کسِ دیگریست و ناشرِ اصلی، ناشری دیگر! جالب اینجاست که مترجم سراغِ نویسندهی گمنامی هم نرفته که لااقل بگوییم زحمتِ معرفیِ آن را در ایران کشیده است بلکه یکی از نمایشنامههای فردریش دورنمات را ترجمه کرده. پس قبل از معرفیِ کتاب خدمت مترجمِ نامآشنا، حمید سمندریان عرض میکنیم، هر وقت ناشرِ شما اجازهی کتبی از ناشرِ خارجی برای ترجمه و انتشارِ کتاب گرفت، آنوقت دیگران هم برای اقتباس نمایشنامه از شما رخصت میگیرند!
و اما کتاب غروبِ روزهای آخر پاییز دو نمایشنامهی رادیوییست با دو عنوان غروبِ روزهای آخر پاییز و پنچری. زبان فارسی در ترجمهی کتاب، بسیار روان است و الحق جان میدهد برای بهرهبرداریِ سریع و اجرایِ بدون اجازه! ضمنِ اینکه نمایشنامهی اول، کاملا در رادیوی ایران قابلِ اجراست. تنها باید تِمِ تکراری آن را نادیده گرفت و بهنامِ معروفِ نویسنده بخشید. ماجرا در این نمایشنامه از این قرار است که نویسندهای در حالِ بازسازیِ صحنههای داستانیِ آثارش براساسِ واقعیت است. او در ابتدا دربارهی واقعی بودنِ اثرش صحبت میکند و مخاطب را به شنیدن ترغیب میکند و در پایانِ ماجرا، دوباره به صحنهی اول میرسد: یک دورِ روایی. این شیوهی روایتِ بینامتنی، امروزه چه در آثارِ داستانی و چه نمایشی استفادهی فراوان دارد و در غروبِ روزهایِ آخرِ پاییز نمونهای موفق از آنرا میبینیم.
ماجرای پنچری نیز داستانِ مردیست که شبی را در خانهی کارکنانِ بازنشستهی دادگستری میگذراند و ناخواسته در صندلیِ متهم مینشیند. قاضیِ بازنشسته دستِ او را باز میگذارد تا اگر نمیخواهد کلامی بر زبان بیاورد، چیزی نگوید اما مهمانِ ناخوانده/متهم لب به اقرار میگشاید و پرده از جنایتی پنهان پرده برمیدارد. پنچری داستانی عمیق و جذاب دارد و به لحاظ مایههای فکری شباهت فراوانی به آثارِ پلیسیِ دورنمات دارد؛ آثاری که در آن مرز بین خر و شر چندان روشن نیست و کارآگاه (بهعنوان صدای وجدانِ عمومی) خود یکی از نظارهگران این تراژدیست.

ياسر نوروزی

