نویسنده در ‌بازمانده‌ی روز‌‌ عنان به‌دستِ روایت‌گری می‌دهد خُشک و منضبط و درست‌کار. راوی یک پیش‌خدمت است؛ یک ‌باتلر‌. ‌باتلر‌ از ‌Bottle‌ و به‌معنی ‌بُطری‌ست؛ همان که اعراب ‌بَط‌ می‌گفتند و استعاره‌ای بود از ‌صٌراحی‌. پس ‌باتلر‌ یعنی ‌ساقی‌. این ‌ساقی‌ کم‌کم در معنای ‌‌پیش‌خدمت‌ مُستحیل می‌شود و در انگلستان ژانری به‌خود اختصاص می‌دهد با‌عنوان رمان‌های ‌باتلر‌ی. در این رمان‌ها راویِ یا شخصیتِ اصلیِ داستان ‌باتلر‌ است. ‌باتلر‌، پیش‌خدمتی‌ست مُطیع ارباب و آن‌چه دارد در طبق می‌گذارد برای رضایت ارباب. ‌باتلر‌ مایه‌ی وجاهتِ ارباب است و رفتارش نشان از اصالت و تشخص و حیثیت ارباب دارد و نویسنده‌ی ‌بازمانده‌ی روز‌، راویِ روزگارِ زوالِ این گفتمان است. امپراتوری، واپسین لحظات خود را سپری می‌کند و جهان، در آستانه‌ی اتفاقی‌ست نامنتظَر؛ جنگ جهانی. چه باید کرد؟ ارباب که یکی از لُردهایِ ذی‌نفوذِ بریتانیاست سعی دارد با رایزنی‌های مختلف سُفرای کشورها را به‌خانه بخواند و صلح و دوستی بنشاند. او به هر دری می‌زند اما نمی‌تواند. گریزی از جنگ نیست. لُرد کاری از پیش نمی‌برد و جنگ درمی‌گیرد و دوره‌ی اشرافیت به‌پایان می‌رسد و ارباب می‌میرد و حالا پیش‌خدمت است و یک خانه‌ی درندشت و یک اربابِ جدید. اربابِ جدید آمریکایی‌ست. آداب و رسوم و سنت‌های لُردها و اشراف‌زاده‌ها را نمی‌داند. راوی نمی‌داند باید پیشِ روی ارباب جدید چه‌گونه باشد. احساس می‌کند زبانِ شسته‌رفته‌ی سابقش پاسخ‌گوی نیازهای اربابِ جدید نیست. شاید باید کمی شوخ‌طبعی بیاموزد و در آستانه‌ی پیری، طنازی کند! آیا خواهد توانست؟ بعید است. و بعیدتر آن‌که نویسنده بتواند از دلِ این گفتمانِ خُشک و مستعمل و نخ‌نما، رمانی به‌یادماندنی بیرون بکشد. راوی، دائما از تعابیرِ اداری و نوکرمآبانه‌ای استفاده می‌کند و در ابتدای رمان، به‌نظر می‌رسد خواندنِ جملاتش تحمل‌ناپذیر باشد. اما شما رمان را خواهید خواند و جلو خواهید رفت و نویسنده از ناگفته‌های راوی، عاشقانه‌ی بی‌نظیری به‌تصویر خواهد کشید. ‌بازمانده‌ی روز‌‌، به‌تعبیر دیگر، رمانی سرشار از ناگفته‌هاست. نویسنده عنان به‌راوی می‌دهد و آن‌قدر از عشق سخن نمی‌گوید که این حدیث، مسکوت می‌ماند و سرآخر، در پایان، با تک‌جمله‌ای فاش می‌شود. و دریغ که در حسرتی ابدی فرو می‌رود.

* عنوان مطلب برگرفته از این شعر سید‌علی صالحی‌ست: «چیزی در دلم است/ چیزی در دلم است/ چیزی در دلم است/ به تو نخواهم گفت»

‌

مرگ در ونیز‌ که ‌لوکاچ‌ آن‌را نمونه‌ی بریدن هنرمند از محیط پیرامون می‌داند، به‌همان مقدار که مشتاقان پر‌و‌پا قرصی دارد، منتقدان زیادی هم دارد. در ایران این عنوان آشناتر است اما در خارج از کشور، رمان ‌توماس مان‌ هم‌پای فیلم ‌ویسکونتی‌ شهرت دارد. این رمان، شباهت بسیاری به ‌تونیو کروگر‌ دارد. نه از نظر مضمون و تم داستان بلکه از دیدگاه ضرباهنگ روایی.
در این رمان مثل ‌مرگ در ونیز‌ با روایت کند نویسنده طرفیم و هم‌چنین انزوای شخصیت اصلی از محیط. ‌توماس مان‌ دوست دارد به ذهنیت شخصیت‌ها پناه ببرد و به همین علت گاهی ساعت‌ها می‌گذرد و هیچ‌چیز حرکت نمی‌کند. ولی در رمان ‌تونیو کروگر‌ ماجرا کمی عجیب‌تر است. ‌تونیو کروگر‌ کودکی‌ست که در خانواده‌ای ثروت‌مند متولد شده و به هنر روی آورده. او را در صفحات اولیه‌ی رمان می‌بینیم و بعد در فصول بعدی، با آینده‌ی این شخصیت مواجه می‌شویم. یعنی فصل‌به‌فصل، زمان جلو می‌رود و ‌تونیو کروگر‌ بزرگ می‌شود و به‌نوعی می‌شود گفت شاهد ضرباهنگی تند هستیم. اما این ضرباهنگِ تند کمی فریبنده است. چراکه ممکن است فکر کنید ‌توماس مان‌ داستانی مهیج و پراتفاق دارد. اما نه، به‌هیچ‌وجه این‌طور نیست. درست است که در هر فصل ‌تونیو کروگر‌، با یک برهه از زندگی او مواجه هستیم اما همان برهه به‌شدت کند روایت می‌شود و نویسنده در ذهنیت شخصیت اصلی داستانش فرو می‌رود. از این منظر گاهی می‌توان ‌توماس مان‌ را رمانتیکی تمام‌عیار دانست و او را خلاف منتقدان، سمبولیست نخواند. به‌خصوص ‌توماس مان‌ در این رمان، مضامین رمانتیک نیز دارد و همین مضامین به او فرصت می‌دهد به ذهنیت شخصیت‌ها فرو برود. وقتی شخصیت اصلی داستان دل به دختری می‌بازد و بعد نمی‌تواند او را به‌دست بیاورد، خودِ این جریان، دست‌آویزی برای نویسنده می‌شود تا به افکار شخصیت داستانش بیاویزد و این‌طور داستان را جلو ببرد.
‌تونیو کروگر‌ غیر از این‌که یکی از رمان‌های کوتاه ‌توماس مان‌ محسوب می‌شود و از این حیث می‌تواند ما را با این نویسنده‌ی صاحب‌نام آشنا کند، توسط مرحوم ‌رضا سیدحسینی‌ ترجمه‌شده و یکی از بی‌شمار یادگاران آن فقید فرهیخته است.

 

 ==978-964-91975-4-8==

 

کتاب‌نما 5 صفحه

• 
• • 
    1
  • 
    2
  • 
    3
  • 
    4
  • 
    5
• 

برای نمایش صفحه (عکس) در اندازه واقعی روی عکس کلیک کنید.

عباراتی چون ‌سرزمین موعود‌ و ‌از نیل تا فرات‌ بی‌وقفه ذهنِ ما را به ‌اسرائیل و ‌صهیونیسم‌ می‌کشاند؛ پدیده‌ای که بیش از نیم‌قرن از حضور آن در عرصه‌ی بین‌الملل می‌گذرد و نطفه‌ی آن قرن‌هاست که بسته شده. چنان‌چه تصور کنیم ‌اسرائیل‌ مفهومی نوپاست بی‌شک به خطا رفته‌ایم و ‌احمد زیدآبادی‌ در کتابِ ‌دین و دولت در اسرائیل‌ می‌کوشد این گمان را از ذهنِ مخاطبِ ایرانی براند. او با استناد به متون تاریخیِ یهودیت به تبارشناسی ‌اسرائیل‌ می‌پردازد و ریشه‌ی عباراتی چون ‌سرزمین موعود‌ را به گذشته‌هایی دور متصل می‌کند؛ عبارتی که در عهدِ عتیق به‌کار برده شده و رژیم صهیونیستی اسرائیل با تحریف و توصل به آن از هیچ جنایتی فروگذار نمی‌کند.
‌احمد زیدآبادی‌ در کتابِ خود می‌گوید برای شناختِ دولت اسرائیل نیاز به مطالعه‌ی متونِ یهود است و بدون این شناخت، نیل به مقصود امکان‌پذیر نیست. به‌همین جهت، ‌دین و دولت در اسرائیل‌ نخست با فصولی مانند ‌درباره‌ی کتاب مقدس‌، ‌سیمای خداوند در کتاب مقدس‌، «قوم برگزیده و سرزمین موعود»، «انبیاء بنی‌اسرائیل و پادشاهان قوم» و... آغاز می‌شود و بعد از آن به «دوران تلمود»، «قرون وسطی»، «قرون جدید» و «از تأسیس دولت جدید تاکنون» می‌پردازد و با فصل «به سوی آینده‌ای تشنج‌آمیز» پایان می‌پذیرد.
‌دین و دولت در اسرائیل‌ پایان‌نامه‌ی ‌احمد زیدآبادی‌ بوده و از معدود کُتُبی‌ست که سعی دارد نگاهی همه‌جانبه نسبت به مفهوم ‌اسرائیل‌ و پدیده‌ی ‌صهیونیسم‌ داشته باشد. او ادامه‌ی راه رژیم جنایت‌کار اسرائیل را، به‌شدت بحرانی توصیف می‌کند و آینده‌ی آن‌را روشن نمی‌بیند.

 

 ==964-5869-12-9==

 

حتما قصه‌ی شگفت‌انگیز انسان‌هایی که دچار بیماری سختی می‌شوند و با تکیه و تمرکز بر اراده و مثبت‌اندیشی خود، بر آن بیماری غلبه می‌کنند، را شنیده و یا خوانده‌اید. این داستان‌ها به‌طور مکرر برای ما بازگو می‌شود تا به‌عنوان یک انسان به قدرت درونی و ذهنی خود پی ببریم. اما قصه‌هایی هم از آدم‌هایی وجود داردکه به بیماری لاعلاجی مبتلا می‌شوند و در تقابلی عریان‌تر از افراد دیگر با مرگ قرار می‌گیرند اما سعی دارند تا با تمام وجود از فرصت باقی‌مانده استفاده کنند که به‌نظر می‌رسد دشوارتر از غلبه بر یک بیماری سخت است و یا حداقل دست‌کمی از آن ندارد چراکه خیلی از ما حتی با وجود سلامت کامل و بدون داشتن مشکل و بیماری جسمی خاصی، باز هم به معنای واقعی زندگی نمی‌کنیم بلکه نظاره‌گر گذر زندگی هستیم. گاهی از این گذران لذت برده و گاهی هم شکوه و شکایت می‌کنیم اما خود، کاری مبنی بر تغییر شرایط و یا ایجاد موقعیت جدید انجام نمی‌دهیم. نمی‌دانم اگر شما در چنین شرایطی قرار بگیرید جزء کدام دسته از افراد خواهید بود؛ تمام مدت باقی‌مانده‌ی عمرتان را صرف دل‌سوزی و سوگواری برای خود کرده و یا به فکر کارهایی که دوست داشته‌ و انجام نداده‌اید افتاده و به‌دنبال آن‌ها می‌روید؟
موری شخصیت کتاب ‌سه‌شنبه‌ها با موری‌ ‌‌از دسته‌ی دوم است. او با وجود بیماری سختی که روز به‌روز او را ناتوان‌تر می‌کند سعی در برنامه‌ریزی برای استفاده از فرصت‌های باقی‌مانده‌ی زندگی‌اش دارد او تلاش می‌کند که هم خود در فرصت محدودی که دارد زندگی کند و هم درس زندگی و زنده بودن را به دیگران بیاموزاند. در این کتاب نویسنده مقولاتی از قبیل عشق، مرگ، زندگی، احساسات و به‌طور کل مفاهیمی از این‌دست را مطرح می‌کند و شخصیت داستان در مورد هر یک از این مقولات صحبت‌های جالب و خواندنی ارائه می‌دهد. این کتاب روی‌کرد روان‌شناسانه‌ی متفاوتی با کتب مشابه خود در زمینه‌های ذکر شده دارد و چون در قالب داستانی غیر‌کلیشه‌ای و از زبان شخصیت دوست‌داشتنی داستان بیان می‌شود، خواندن آن‌‌ بسیار لذت‌بخش‌ است.
میچ آلبوم نویسنده‌ی 51 ساله‌ی آمریکایی این کتاب است که به نوشتن فیلم‌نامه، متون تلویزیونی و رادیویی و كتاب‌های داستانی و غیرداستانی هم می‌پردازد. کتاب ‌سه‌شنبه‌ها با موریِ‌ او مدت‌ها در صدرِ کتاب‌های پرفروش آمریکا و جهان قرار داشت و یک پدیده نامیده‌شد و ‌شاید به همین دلایل در سال 1999 نیز فیلم تلویزیونی با تهیه‌کنندگی اپرا وینفری و بازی جک لمون در نقش موری از روی آن ساخته شد که جوایز متعددی را هم به‌خود اختصاص داد. خواندن این کتاب تلنگری‌ست به دیدگاه بعضی از ما آدم‌ها که در مسائل به ظاهر مهم ولی در واقع بی‌معنای زندگی غرق شده‌ایم و بسیاری از مفاهیم والای انسانی را فراموش کرده‌ایم. البته عده‌ای هم معتقدند که این کتاب نقدی‌ست بر نظام سرمایه‌داری جوامعی مانند آمریکا. از میچ آلبوم کتاب‌های دیگری نیز با ترجمه‌های مختلف به چاپ رسیده است که از جمله آن‌ها می‌توان به داستان ‌کمی ایمان داشته‌باش‌‌، ‌پنج نفری که در جهنم ملاقات خواهی کرد‌ ‌یا با عنوان ‌در بهشت پنج نفر منتظر‌ شما هستند و ‌برای یك روز بیش‌تر‌ با عنوانِ دیگر ‌یک روز دیگر اشاره کرد.

پرداختن به یک‌روز یا حتی چند ساعت از زندگی شخصیت‌ها‌ و قهرمان‌های داستان، غالبا محدوده‌ای وسوسه‌برانگیز برای رمان‌نویسان، به‌ویژه نویسندگان عصر مدرنیته بوده است. دلیل آن بی‌تردید غلبه‌ی ذهنیات‌ بر عینیات در چنین محدوده‌ای‌ست.‌ نزدیک به صدسال پیش مارسل پروست در رمان در جست‌وجوی زمان از دست رفته، ویرجینایا وولف در رمان خانم دالووی و جیمز جویس در اولیس چنین فرمی را تجربه کرده‌اند. در واقع این فرمی‌ست که با نوگرایی و پیدایش جریان سیال ذهن در ادبیات رابطه‌‌ای مستقیم دارد. چرا که عرصه‌ را برای تحلیل و تفکر قهرمانان رمان باز می‌گذارد و محلی می‌شود برای پرداخت بیش‌تر و بهتر به درونیات.
احتمالا گم شده‌ام، یک روز از زندگی زنی به‌نام ؟ است. زنی که در رفت و برگشت‌های ذهنی خود با شخصیتی گندم نام و فرید راهدار کلنجار می‌رود. در این میان مرزهای خیال و واقعیت کاملا شکسته می‌شود و از لابه‌لای آن مهِ غلیظ، حقایقی روشن می‌شود که در قطعیت یا عدم قطعیتش هیچ اطمینانی وجود ندارد. جالب این است آن‌چه در ذهن زن و موازی با واقعیات روزمره‌اش می‌گذرد، در فضای خارج از خانه است. زن صبح با حالتی آشفته بیدار می‌شود و از خانه بیرون می‌رود، وقایعی بر او می‌گذرد و بعد شب به خانه بازمی‌گردد. در حالی‌که دیگر همان زنی نیست که صبح از خانه بیرون رفته بود. حسابش با خیالات و در واقع اوهاماتش تصویه شده و دچار تغییر و تحولی شده است که می‌شود آن را دگردیسی نامید. چون زن بالاخره خودش را که احتمالا گم کرده بود، پیدا کرده است. روند این دگردیسی در فضایی غیر از خانه برای زن رخ می‌دهد و شخصیت رمان ‌احتمالا گم شده‌ام‌ در همین فاصله به مرور خاطرات گذشته‌اش می‌پردازد. این خاطرات نقطه‌ی آغاز و پایانی دارند. مثل تکه‌های پازل شخصیت و وجود گم‌شده‌ زن را شکل می‌دهد و با سیر وقایعی که هم‌زمان با حال، (چرا که رمان در زمان حال می‌گذرد) در حال رخ دادن است، معنا می‌یابد.
رمان ‌احتمالا گم شده‌ام‌ را به‌دلایلی باید رمانی موفق نامید. اول بهره‌گیری از زبانی‌ست که علاوه برآن‌که با مخاطب راحت ارتباط برقرار می‌کند، مبین شخصیت زن نیز هست. زبان ذهنی و زبان بیرونی شخصیت زن با یک‌دیگر متفاوت هستند. ضمن این‌که بهره‌گیری از چنین زبانی در رمان نشان‌گر فشارهای بیرونی بر شخصیت زن است. زن با زبانی حرف می‌زند که با آن فکر نمی‌کند. در واقع زبان ذهنی زن است که مخاطب را به او نزدیک می‌کند و با خود هم‌راه می‌سازد. چرا که زبان ذهنی زن معرف وجه روان‌شناختی و نمایان‌گر معلق بودن شخصیت زن است میان آن‌چه هست با آن‌چه جامعه از او می‌خواهد که باشد. در حالی‌که به واسطه‌ی برقراری همین تضاد زبانی است که اثر عمق و معنادار می‌‌شود. زن با زبان درونی یا ذهنی، با خود سخن می‌گوید، فکر می‌کند، تحلیل می‌کند، خودش را سرزنش می‌کند در حالی‌که با زبانی دیگر که زبان بیرونی زن است و مبین شخصیت اجتماعی او است، سخن می‌گوید. زن بیرونی تا حدی خجالتی و محافظه‌کار است اما زن درونی بی قید و جسور است. در واقع هسته‌ی مرکزی رمان هم در همین تضاد است. و نویسنده در برقراری رابطه میان این دو زبان در اثر بسیار موفق بوده است. نکته‌ی دیگر طرح و پیرنگ قوی داستان است؛ سیر وقایع، رفت و برگشت‌های زن میان واقعیت و ذهن؛ جریانات و حوادث متن رمان و حرکت روایت اصلی در کنار روایات فرعی. به غیر از این‌ها مهم‌ترین بخش موفقیت اثر، درون‌مایه‌ی آن است. با وجودی‌که رمان به روایت یک روز از زندگی یک زن می‌پردازد، به هیچ‌وجه در معرض خطر به سطح افتادن یا تکرار قرار نگرفته است. قهرمان بی‌نام رمان احتمالا گم شده‌ام به حد زیادی ملموس و واقعی است و هر مخاطبی می‌تواند با آن هم‌ذات پنداری کند.
احتمالا گم شده‌ام اولین اثر سارا سالار است که سال 1387 توسط نشر چشمه منتشر شد و بهار امسال به چاپ سوم رسید.

 

 ==978-964-362-542-9==

 

کتاب‌نما 5 صفحه

• 
• • 
    1
  • 
    2
  • 
    3
  • 
    4
  • 
    5
• 

برای نمایش صفحه (عکس) در اندازه واقعی روی عکس کلیک کنید.