پرسیدن مهمتر از پاسخ دادن است

نویسنده : دنیل کُلاک، ریموند مارتین
مترجم : حمیده بحرینی
قیمت : 2800 تومان
شمارگان : 2000 نسخه
انتشارات : هرمس
«فیلسوف نه بذر میپاشد و نه محصول برمیدارد. او تنها خاک را زیرورو میکند»؛ جملهی مذکور، جملهایست از لشک کولاکفسکی که مصداقِ بارزِ آن کتاب پرسیدن مهمتر از پاسخ دادن است است. نویسندگان این کتاب تصمیم میگیرند رجعتی مبارک بهسخن سقراط داشته باشند و مخاطب را بههیچ ندانستن معترف کنند و الحق در این مسیر، نیک قدم برمیدارند: «آنان از مکان میپرسند و از جایی که ایستادهایم و از زمان و آنی که بهسر میبریم و اینکه کیستیم و وقتی از من، مکانِ من، زمانِ من و... سخن میگوییم در واقع از چه سخن میگوییم؟ آیا واقعا مختاریم؟ اگر آری چهقدر و تا کجا؟ و اصلا کدام کار ما مختارانه است؟ آیا دانش ما معتبر است و به حقیقت راه میبرد؟» و هزارویک پرسش دیگر.
کتاب پرسیدن... در حقیقت کتابِ پرسشهاست؛ پرسشهایی که کمکم اصل و اساس دانستههایمان را زیر سوال میبرند و جای آنرا با ندانستنهایی عمیق عوض میکنند. مثلا یکی از پرسشهای آنها دربارهی زمان است. گذشته، گذشته است و آینده هنوز نیامده است. به این تعبیر، این حال است که میتوان آنرا واقعی نامید. اما آیا حال واقعا واقعیست؟! اگر حال واقعی باشد، کدام حال واقعیست؟ حالی که من دارم این معرفیِ کتاب را مینویسم و آیندهی شماست یا حالی که شما دارید این نوشته را میخوانید و گذشتهی من است؟! کدامیک؟
نویسندگان پرسیدن... سعی دارند مخاطب را به معصومیتی کودکانه برسانند؛ معصومیتی مملو از شادی بهخاطر ندانستن. آنها خواندن این کتاب را به یک بازیِ کودکانه شبیه میکنند. بازیای که در آن کودکی اسباببازیهایش را روی هم میچیند و بعد آنها را خراب میکند و بعد دوباره همه را روی هم میچیند. کتاب پرسیدن... هم به همین روش عمل میکند. این کتاب مفاهیمی همچون زمان، مکان، من، واقعیت، اختیار و... را زیر سوال میبرد و دلیل آن هم یکچیز بیش نیست؛ در افکندنِ شک بهجانِ مخاطب؛ شکی که باعث میشود مخاطب بعضی دانستههایش را بدیهی نپندارد؛ شکی که باعث میشود به ندانستن اعتراف کند؛ و شکی که در نهایت باعث میشود دوباره فکر کند.

فرشاد کرامتی
