علی شروقی
دستهی دلقکها
نویسنده : لویی فردینان سلین
مترجم : مهدی سحابی
تعداد صفحه : 394 صفحه
قیمت : 6500 تومان
انتشارات : مرکز
در سال 1944 لویی فردینان سلین بهعنوان خائن و مجرم جنگی، تحتِ تعقیب قرار میگیرد. او قدری پیش از این نوشتن دستهی دلقکها را آغاز کرده است. نام اصلی کتاب همانطور که زندهیاد سحابی در مقدمه یاد آور شده، دستهی گینیول است. یکی از روایتهایی که در مورد «گینیول» وجود دارد روایتیست که پیدایش او را به کارگری فرانسوی بهنام لوران مورگه نسبت میدهد. این کارگر، بافندهیی بوده است که پس از بیکار شدن از کار بافندگی، به کار کشیدن دندان بیمارانی که دندان درد امانشان را بریده بوده، مشغول میشود. ورود او به هر خانهیی با آن گازانبر بزرگ هولناکش باعث وحشت بوده و تداعیگر دردی جانکاه. یک روز لوران مورگه تصمیم میگیرد برای تخفیف این درد و وحشت، عروسکی بسازد و حین کشیدن دندان از زبان این عروسک برای بیمار قصههای بامزه تعریف کند. این عروسک همان گینیول است که طبق این روایت کمکم آنقدر محبوب خاص و عام میشود که سازندهاش دیگر نه با کشیدن دندان بلکه با اجرای نمایشهای گینیول امرار معاش میکند. اگر این روایت را بپذیریم، بین سلین بهعنوان سازندهی گینیول مدرن با لوران مورگه شباهتهایی هست؛ سلین پزشک بود و لوران مورگه هر چند به شیوهیی سنتی با پزشکی قرابتی داشت و در هر دوی اینها، تجربهی حرفهیی به نحوی با تجربهی هنری گره خورده بود. توجه سلین را به ساخت معیوب جسم و درآمیختن این ساخت با سبک و تکنیک نوشتنش از یاد نبریم. اما از اینکه بگذریم بین گینیول سلین و گینیول سنتی و مضمون و ساخت نمایش آن، پیوندی عمیقتر نیز برقرار است. سلین با آنچه از تکنیک و مضمون اینگونه نمایشی وام میگیرد و با درونی کردن این ساخت سنتی در متنی مدرن، فاجعهی عصر خود را باز مینمایاند. سلین با ایستادن در پس یک سنت تئاتری غیررسمی و مردمی که بر اساسی فانتزی، هجو و اغراقِ طنزآلود واقعیت استوار است، واقعیتی را برهنه میکند که خود را در پوشش واقعیتی دروغین و کاذب مخفی کرده است. میگویند در نمایشهای گینیول همیشه یک پاسبان او را تعقیب میکرده است، همانطور که ماتیوی پلیس در دستهی دلقکها مدام فردینان و هم پالکیهایش را تعقیب میکند. فردینان مدام در حال فرار از دست ماتیوست. سلین این هراس را با هراسی تاریخی پیوند میزند و با رفتن به اعماق یک سنت نمایشی وقوع حادثهیی را در آیندهی جهان پیشگویی میکند. هراس از پلیس، واحد ساختاری تکرارشونده در دستهی دلقکهاست. آدمهای رمان دستهی دلقکها مدام در حال گریزند. آنها برای پوشاندن جنایتها و خلافهای کوچکشان ناچارند به جنایتهای بزرگتر دست بزنند. فردینان برای پوشاندن جنایت خود و در واقع برای مخفی شدن از پلیس، میرود تا بار دیگر داوطلبانه به جنگی بازگردد که از آن گریخته است. جنگ در دستهی دلقکها به مثابه جنایتی جمعیست که بر جنایتهای فردی سرپوش میگذارد. تنها با یک شکل شدن در لباس رزم است که چندپارگی به چشم نمیآید و سلین بهعنوان نویسنده با ایستادن در تاریکترین مواضع این واقعیت تکهتکه، آن را آنگونه که هست نه آنگونه که نشان داده میشود مینویسد. سلین نظم و زیبایی زبان را برهم میزند تا فاصلهی زبان را از واقعیت محو کند و در این محو فاصله، فاصلهیی زیباییشناختی پدید میآید که واقعیت را هر چه عریانتر و از شکل افتادهتر و در نتیجه واقعیتر نشان میدهد و در عینحال زندهتر از آنچه واقعا هست. دستهی دلقکهای سلین ترکیبیست از تکههای جهانی مدام در آستانهی فروپاشی. تمام لایههای رمان، حول محور تخریبی شکل میگیرد که سلین ابعاد گوناگون آنرا در زبان و سبک به نمایش گذاشته است و همین ذات ویرانگر رمان و سرباز زدن از هر قید و قاعدهییست که رمان سلین را در فاصلهیی از تمام گونههای تثبیتشدهی نوشتن قرار میدهد . |
 |
 |
 |
